So Schicht Leseprobe/mz
На македонски преведе Indira, асистентка со вештачка интелигенција. Solche особено ѝ благодари на Galja Widrich за руските преводи на оригиналната страница.
Inhaltsverzeichnis
Raus aus dem Schatten — Надвор од сенката
Menzel одеднаш се разбуди и почувствува дека мора нешто да направи. Не беше сигурен ниту што ниту од каде да започне, но знаеше дека е речиси предоцна и дека почетокот се наоѓа токму во овој миг.
Стана и се облече. Облеката што ја најде во плакарот денес му изгледаше очигледно мрачна и здодевна. Си призна дека предолго размислувал за погледите на другите луѓе. Сиви костуми, бели кошули, едноставни вратоврски. Во плакарот Menzel ја имаше само постојната состојба. Таму висеше неговиот живот — како што изгледал пред две години, кога како нов човек започнал во канцеларијата, како што бил пред една година и уште вчера.
Стоејќи и гледајќи во плакарот, Menzel одеднаш сфати дека таму виси и неговата иднина: сива и едноставна, без можност за бегство. Нејасно се сети на човек што бил поинаков. Тој дошол во канцеларијата како нов вработен, но се облекувал поинаку и зборувал поинаку. Тогаш Menzel стоел со другите и се шегувал за новиот колега. Не се изненадил кога човекот набргу повторно ја изгубил работата. Menzel го изненадило само тоа што за тој човек тоа не било катастрофа.
Menzel почувствува крајно непријатна одговорност. Го нападна како глад или жед. Го преплави претчувството дека облеката во плакарот не е крајот и дека нејзиното сивило не го ослободува од одговорност. Одговорност кон самиот себе: да биде свој. Си замисли што би било ако по патот до работата едноставно го купи здолништето со големи рози што го видел вчера во излогот и веднаш го облече. Во топлиот дел од годината такво здолниште би било пријатно, илјадапати поудобно од панталоните, а боите некако го правеа среќен.
Се насмеа замислувајќи се како влегува во канцеларијата: горниот дел од телото како обично сив и бел, потоа здолниште со средна должина и големи црвени рози, неколку сантиметри бели влакнести нозе и на крај црни чорапи во сиви чевли без врвки. Беше сигурен дека за неколку минути сите лично ќе го поздрават — отворено би покажувал дека барем денес нешто во него е поинакво. Но по ракувањето, сите што е можно побрзо би се вратиле во толпата сиви канцелариски луѓе, без сомнение за незабележано да шепотат или да ги подготвуваат првите шеги. Не знаејќи зошто, Menzel малку се растажи, но на крајот му беше драго што може да се сокрие во познатиот костум, да стане речиси невидлив, за другите да не го гледаат, а можеби дури и времето да не го забележи. Тоа би поминало покрај него и сè би можело да остане како што било. Menzel погледна во часовникот: време е да тргне.
Уште еднаш се обиде да го разбуди силното чувство што само пред миг го исполнуваше, но тоа веќе беше само спомен. Замина.
Entfach Dich! — Разгори се!
Menzel се врати во својата канцеларија и му беше неверојатно здодевно. Многу нешта го изгубија својот шарм и се чувствуваше речиси промрзнат до коски. Не знаеше дали затоа што на предметите што ги разгледуваше работеле најстудените службеници, или затоа што приказните запишани во нив се преправаа дека воопшто немаат живот. Menzel едноставно не можеше точно да го именува она што му недостига. Можеби искра надеж, можеби нешто интересно, можеби ништо. Се прашуваше дали самиот не е виновен за тоа. Можеби тоа е негова вина што одбива да ја признае. Можеби треба само да влета во арената и среде фанфарите на оркестарот да запре сè. Menzel се поднасмевна и си замисли како зграпчува некој службеник за јаката за да му објасни дека записите во предметите всушност зборуваат за луѓе — вистински луѓе, кои може да очекуваат почит и инспирација при решавањето на нивните работи. Веројатно дури не би го ни чуле: беа премногу без страст. Го правеа својот дел без да го сметаат за добар или лош, без каков било однос кон него; едни со други се однесуваа како туѓинци, а уште повеќе со она што требаше да го разгледуваат. Го заслужуваа своето име: обработувачи на предмети.
Menzel се прашуваше дали е можно да ги инспирира луѓето што му ги доставуваа предметите, да ги заинтересира за она што го прават цел ден. Потоа погледна во часовникот и вознемирено сфати дека е речиси пладне, а тој значително заостанува зад дневната норма. Menzel го зеде следниот предмет, ги прочита првите реченици и веднаш почувствува гадење. Го остави назад и реши засега да не се занимава со тие работи.
И самиот се изненади колку јасно си ја формулираше мислата. Од друга страна, мошне јасно чувствуваше дека мора да продолжи. Тоа е неговата работа и едноставно треба да се заврши. Апатично и без интерес повторно го зеде предметот да го провери. Работеше чекор по чекор, како што научил. Првиот одеше тешко и бавно, вториот веќе побрзо, а колку повеќе растеше купот обработени предмети, толку повеќе тоа изгледаше како единствениот исправен начин да се составуваат предметите. Токму така, без оган: чисти, објективни описи на односи и процеси.
На Menzel му изгледаше дека таквото гледање на туѓите животи без вклучување во нив е досетлив пристап кон животот. Се прашуваше дали студениот поглед, постојаното гаснење на секој оган, може да се примени и на она што го вознемирува во сопствениот живот. Можеби не му недостига оган што понекогаш сака да го внесе во други луѓе, книги и писма, туку способност да го изгасне огнот во себе, да го задуши неговиот копнеж. Menzel се обиде. Во мислите турна блок мраз врз нештата што го вознемируваа: осаменоста, незнаењето во канцеларијата, студот. Не го почувствува. Одеднаш беше сосема сигурен дека едноставно не може да создаде таква дистанца меѓу себе и светот.
Vor dem Gesetz — Пред законот
Силен потрес го оттргна Menzel од работата. Веднаш почувствува дека морало да се случи нешто страшно. Седеше во столот со широко отворени очи и внимателно го слушаше грмењето што постепено се намалуваше и одекнуваше низ целата зграда. Со очите бараше оштетувања во собата. Плакарот беше цел — можеше да го види ако малку ја сврти главата налево. Иако движењето на нешто повеќе од главата му изгледаше како грешка, се потпре на лактите и го крена торзото за да гледа над работ на масата. Menzel се плашеше да се сврти и да погледне низ прозорецот. Ги набљудуваше сите регистратори на полицата, но не забележа промени ниту таму ниту на масата. Студен провев набргу го потсети дека прозорецот во канцеларијата е отворен. Сакаше да го затвори — му беше студено — но не можеше да се сврти. Мрачно претчувствуваше дека не смее да погледне назад, дека ќе види нешто што нема да му се допадне...
Беше многу вознемирен бидејќи не можеше да ја потисне мислата дека некогаш, дури и ако побегне, ќе мора да се врати, да влезе во канцеларијата и да погледне низ прозорецот; тогаш веќе би било невозможно да не го забележи големиот ѕид со прозорци. Беше сосема збунет и знаеше дека нема брзо да се ослободи од чувството.
Што навистина се случи? Земјата малку се затресе. Зошто тоа би било толку важно? Не знаеше. Чувствуваше само сигурност дека морало да се случи нешто сосема страшно. Полека се сврти. Гледајќи надвор, најпрво помисли дека сонува. Соседната зграда, која секогаш му го закривала погледот кон градот и го гледала со тажни темни очи од прозорци, исчезна. На нејзино место пред него се протегаше огромна пустина. Во преден план јасно се гледаа контурите на одделните камења, но нивните сенки во далечината се слеваа во рамна површина — камена кожа, како мртовечки покров врз градските ридови и вдлабнатини. Menzel стоеше крај прозорецот и не можеше да ја разбере сликата. Се обидуваше да најде законитост во уништувањето, безнадежно насочувајќи ги очите кон нерамнините на речиси совршената пустина, надевајќи се секогаш да најде точка — подвижна точка. Одеднаш болно сфати што бара: луѓе, преживеани, барем некој од многуте жители на градот. Широко го отвори подотворениот прозорец, се наведна колку што можеше и виде неколку вработени во неговата фирма како почнуваат да ги отстрануваат урнатините и камењата. Тревникот пред зградата беше закопан под лавина од камења, освен половина метар зеленило што вработените веќе го откопале. Толку силно се штипна за раката што извика. Ги гледаше зафатените колеги и мислеше на задачите што го чекаат во канцеларијата, предметите што ќе треба да ги реди и собира, и неможноста да се разбере со друг службеник.
Menzel се разбуди со трзај и му беше драго што избега од мигновениот сон. Некако беше среќен што не беше спасен: тоа беше само сон и немаше казна од која би можеле да го ослободат. Се врати на работата...
Kassandrakomplex — Комплексот на Касандра
Menzel сакаше едноставно да продолжи, но човекот го праша дали е задоволен од својот живот. Menzel ги крена рамениците и доброволно го зеде ливчето што човекот мошне брзо и вешто му го стави во раката. Menzel кимна и повторно го забрза чекорот: со овој ден беше завршено и само сакаше да стигне до гостилницата, а потоа во кревет. Сепак, не можеше да се воздржи да не го извади сега веќе свитканото ливче од џебот и, кога човекот веќе не го гледаше, да прочита што пишува:
Манифест.
Може да избие војна. Не таква каква што ја знаеме од весниците и телевизијата и која научивме да ја исклучуваме. Тоа ќе биде војна на зборови и дела. Армиите заземаат позиции на бојно поле составено од сè што знаеме.
На едната страна — оние што поставуваат едноставни прашања и добиваат едноставни одговори. Тие потоа се наметнуваат не само во Ирак или Иран, туку и во канцеларии и наставнички соби, полициски станици и претставнички собранија, концертни сали и библиотеки. Човекот, чија судбина е да има отворена судбина, се дресира до непрепознатливост, до постоење како машина. Така постоејќи ја извршува само својата функција. Владејачите на овој свет во борбата се фрлаат себеси и сè што функционира.
На другата страна — бајката, измислицата, нешто премногу сложено и нејасно. Тоа е непобедливото нешто што гори во човечката душа: разликата меѓу постоењето и функцијата што му е наменета. Армија на бојното поле што не може да се допре и чие единствено оружје изгледа е постоењето на нејзината вистина. Стои на своите ридови и чека да биде прегазена политички, економски и логички. Оваа мрежа има само верба во зборот и увидот. Не може да пропадне додека човекот е човек и мора да загине кога ќе се судри со функцијата и сè што ѝ се потчинува.
Но има надеж. Едноставните одговори едноставно се погрешни. Сè уште постои дух што може да ја заврти оваа мрежа во нејзината важна незначајност и да разбере како опасноста се сретнува со светот. Дека човекот може да го спречи сопственото исчезнување само ако се надмине и истовремено се зачува себеси. Трета армија на трет пат, која застанува на страната на нејасното, безосновно човечко постоење, а истовремено целосно е свет и функција и мора да биде тоа.
Menzel проголта. Гледаше во листот како да е напишан на друг јазик. Накратко се обиде да се сосредоточи, а потоа се откажа. По овој ден, тоа едноставно беше премногу.
Оддалеку веќе ја гледаше големата осветлена табла на својата вообичаена гостилница и ја препозна целта. Повторно уредно го свитка листот и го фрли на улицата. Одеше побрзо.
5 nach 12 ist 5 vor 10 nach 12 — Пет по дванаесет е пет до десет по дванаесет
Menzel погледна во часовникот и мораше да се насмее. Беше точно пет минути по дванаесет и за него тоа беше знак. Денот беше чуден и неколкупати денес го поздравил чувството дека доцни. Menzel не знаеше зошто, но одеднаш почна гласно, звучно да се смее. Едвај можеше да вдише: налетите од смеа ги надвладуваа само испрекинатите вдишувања кога смеата за миг попушташе. Се смееше до солзи, седејќи на креветот и смеејќи се на сè — себеси, работата, мислите. Беше ослободен и малку се смири дури кога будилникот покажуваше десет минути по дванаесет. Menzel престана да се смее и се чувствуваше прекрасно. Одеднаш сакаше повеќе. Стана и отиде до големото огледало. Образите сè уште му беа влажни од солзите, а тој насмеан гордо чекореше напред-назад пред огледалото.
Menzel не беше секогаш толку висок како што изгледаше сега. Само пред миг, како што и самиот забележа, изгледаше мал и згрчен. Кревајќи ги рамениците и туркајќи ги напред, изгледаше како никогаш да немал врат. Вообичаеното држење како да му викаше на светот за неговата покорност. Сега тоа за неколку мигови се промени.
Menzel се исправи и почувствува дека утре — поточно денес — целиот свет ќе биде негов. Искрено го очекуваше новиот ден што може да му даде малку мир, кога барем никој нема да му се приближи премногу. За тоа ќе одлучи утрешниот ден. Длабоко го вдиша свежиот ноќен воздух што доаѓаше низ отворениот прозорец и, откако неколкупати се истегна, легна. Гледаше во таванот и уште еднаш го пушти денот да помине пред очите. Повремено потресен од мал налет на смеа, сфати дека животот е толку бесмислен што има духовитост.
Зарем не изгледаше како кловновска досетка тоа што Menzel постојано се враќа во истиот круг: му оди добро на работа, има покрив над главата, но токму тоа суштински го мрази? Беше карикатура на една слика, а вистинската кулминација на неговата приказна беше чувството дека еден ден ќе му бидат доволни шарените мониста.
Menzel мислеше на унапредувањето, жената во автобусот и избраниот животен пат. Пред сето тоа се чувствуваше толку мал што секоја мисла на отпор мораше да биде смешна. Чувствуваше дека нема план за бегство, но има убав прозорец низ кој наутро свети сонцето, штотуку просеано низ дебелите решетки. Menzel се сврте на страна и се воозбили. Немаше нов почеток. Сè продолжуваше како секогаш. Кога конечно заспа, денот заврши со солза премала за да истече од окото; уште неколку минути блескаше во трепките. Menzel веќе го сонуваше првиот сон.
