So Schicht Leseprobe/be
Пераклад на беларускую мову: Indira, асістэнтка са штучным інтэлектам. Solche асабліва дзякуе Galja Widrich за рускія пераклады на арыгінальнай старонцы.
Inhaltsverzeichnis
Raus aus dem Schatten — З ценю
Menzel раптам прачнуўся і адчуў, што мусіць нешта зрабіць. Ён не быў упэўнены ні ў чым менавіта, ні з чаго пачаць, але ведаў, што ўжо амаль позна і што пачатак знаходзіцца менавіта ў гэтым імгненні.
Ён устаў і апрануўся. Адзенне, якое знайшоў у шафе, сёння здавалася відавочна змрочным і сумным. Ён прызнаўся сабе, што надта доўга думаў пра погляды іншых людзей. Шэрыя касцюмы, белыя кашулі, простыя гальштукі. У шафе Menzel меў толькі наяўны стан рэчаў. Там вісела яго жыццё — як выглядала два гады таму, калі ён, новы чалавек, пачаў працаваць у канторы, як было год таму і яшчэ ўчора.
Стоячы і гледзячы ў шафу, Menzel раптам зразумеў, што там вісіць і яго будучыня: шэрая і простая, без магчымасці ўцёкаў. Ён цьмяна ўспомніў чалавека, які быў іншым. Той прыйшоў у кантору як новы супрацоўнік, але апранаўся і гаварыў інакш. Тады Menzel стаяў з іншымі і жартаваў пра новага калегу. Ён не здзівіўся, калі той неўзабаве зноў страціў працу. Menzel здзівіла толькі тое, што для таго чалавека гэта не было катастрофай.
Menzel адчуў надзвычай непрыемную адказнасць. Яна напала на яго, як голад ці смага. Яго ахапіла прадчуванне, што адзенне ў шафе — не канец і што яго шэрасць не вызваляе ад адказнасці. Адказнасці перад самім сабой: быць сабой. Ён уявіў, што было б, калі па дарозе на працу проста купіць спадніцу з вялікімі ружамі, якую ўчора бачыў у вітрыне, і адразу апрануць яе. У цёплую пару такая спадніца была б прыемнай, у тысячу разоў зручнейшай за штаны, а колеры неяк рабілі яго шчаслівым.
Ён усміхнуўся, уяўляючы, як уваходзіць у кантору: верхняя частка цела, як звычайна, шэрая і белая, потым спадніца сярэдняй даўжыні з вялікімі чырвонымі ружамі, некалькі сантыметраў белых валасатых ног і нарэшце чорныя шкарпэткі ў шэрых туфлях без шнуркоў. Ён быў упэўнены, што за некалькі хвілін усе асабіста павітаюць яго — ён адкрыта паказваў бы, што прынамсі сёння нешта ў ім інакшае. Але пасля поціску рук усе як мага хутчэй вярнуліся б у натоўп шэрых канторскіх людзей, несумненна, каб незаўважна шаптацца ці рыхтаваць першыя жарты. Не ведаючы чаму, Menzel крыху засмуціўся, але ўрэшце быў рады, што можа схавацца ў знаёмым касцюме, зрабіцца амаль нябачным, каб іншыя не глядзелі на яго і, магчыма, нават час не заўважыў. Ён прайшоў бы міма, і ўсё магло б застацца як было. Menzel паглядзеў на гадзіннік: час ісці.
Яшчэ раз паспрабаваў абудзіць моцнае пачуццё, якое толькі імгненне таму напаўняла яго, але гэта ўжо быў толькі ўспамін. Ён пайшоў.
Entfach Dich! — Запалі сябе!
Menzel вярнуўся ў сваю кантору, і яму было неверагодна сумна. Шмат што страціла свой шарм, і ён адчуваў сябе амаль прамерзлым да касцей. Не ведаў, ці таму, што над справамі, якія ён разглядаў, працавалі найхаладнейшыя службоўцы, ці таму, што запісаныя ў іх гісторыі прыкідваліся, нібы зусім не маюць жыцця. Menzel проста не мог дакладна назваць, чаго яму бракуе. Магчыма, іскры надзеі, магчыма, чагосьці цікавага, магчыма, нічога. Ён пытаўся, ці не сам вінаваты ў гэтым. Магчыма, гэта яго віна, якую адмаўляецца прызнаць. Магчыма, трэба толькі ўварвацца на арэну і сярод фанфар аркестра спыніць усё. Menzel хмыкнуў і ўявіў, як хапае нейкага службоўца за каўнер, каб растлумачыць: запісы ў справах насамрэч распавядаюць пра людзей — сапраўдных людзей, якія могуць чакаць павагі і натхнення пры вырашэнні сваіх пытанняў. Напэўна, яны нават не пачулі б: былі надта пазбаўленыя страсці. Яны рабілі сваю частку, не лічачы яе добрай ці дрэннай, без усялякага дачынення да яе; ставіліся адно да аднаго як да чужых, а яшчэ больш — да таго, што мусілі разглядаць. Заслугоўвалі свайго імя: апрацоўшчыкі спраў.
Menzel пытаўся, ці магчыма натхніць людзей, якія падавалі яму справы, зацікавіць іх тым, што яны робяць цэлы дзень. Потым паглядзеў на гадзіннік і трывожна зразумеў: ужо амаль поўдзень, а ён істотна адстае ад дзённай нормы. Menzel узяў наступную справу, прачытаў першыя сказы і адразу адчуў агіду. Адклаў яе назад і вырашыў пакуль не займацца гэтымі рэчамі.
Ён сам здзівіўся, як ясна сфармуляваў сабе гэтую думку. З іншага боку, вельмі выразна адчуваў, што мусіць працягваць. Гэта яго праца, і яе проста трэба скончыць. Абыякава і без цікавасці зноў узяў справу, каб праверыць яе. Працаваў крок за крокам, як навучыўся. Першая ішла цяжка і павольна, другая ўжо хутчэй, а чым больш рос стос апрацаваных спраў, тым больш гэта здавалася адзіным правільным спосабам складаць справы. Менавіта так, без агню: чыстыя, аб'ектыўныя апісанні адносін і працэсаў.
Menzel здавалася, што такі погляд на чужыя жыцці без уключэння ў іх — вынаходлівы падыход да жыцця. Ён пытаўся, ці можна халодны погляд, пастаяннае гашэнне кожнага агню прымяніць і да таго, што непакоіць ва ўласным жыцці. Магчыма, яму бракуе не агню, які часам хоча ўнесці ў іншых людзей, кнігі і лісты, а здольнасці патушыць агонь у сабе, задушыць яго тугу. Menzel паспрабаваў. У думках насунуў глыбу лёду на тое, што яго непакоіла: самоту, невуцтва ў канторы, холад. Ён не адчуў яе. Раптам быў цалкам упэўнены, што проста не можа стварыць такой адлегласці паміж сабой і светам.
Vor dem Gesetz — Перад законам
Моцны штуршок адарваў Menzel ад працы. Ён адразу адчуў: мусіла адбыцца нешта страшнае. Сядзеў у крэсле з шырока расплюшчанымі вачыма і ўважліва слухаў грукат, які паступова сціхаў і аддаваўся ва ўсім будынку. Вачыма шукаў пашкоджанні ў пакоі. Шафа была цэлая — ён мог убачыць яе, крыху павярнуўшы галаву ўлева. Хоць рухаць чымсьці большым за галаву здавалася памылкай, ён абапёрся на локці і прыпадняў тулава, каб бачыць над краем стала. Menzel баяўся павярнуцца і паглядзець праз акно. Ён аглядаў усе папкі на паліцы, але не заўважыў змен ні там, ні на стале. Халодны скразняк неўзабаве нагадаў: акно ў канторы адчыненае. Ён хацеў зачыніць яго — было холадна, — але не мог павярнуцца. Змрочна прадчуваў, што нельга азірацца, што ўбачыць нешта, чаго не ўпадабае...
Ён вельмі непакоіўся, бо не мог выцесніць думку: калі-небудзь, нават калі ўцячэ, давядзецца вярнуцца, увайсці ў кантору і паглядзець праз акно; тады ўжо немагчыма будзе не заўважыць вялікую сцяну з вокнамі. Ён быў цалкам разгублены і ведаў, што няхутка пазбавіцца гэтага пачуцця.
Што сапраўды адбылося? Зямля крыху здрыганулася. Чаму гэта мусіла быць такім важным? Ён не ведаў. Адчуваў толькі ўпэўненасць: мусіла адбыцца нешта цалкам жахлівае. Павольна павярнуўся. Гледзячы вонкі, спачатку падумаў, што сніць. Суседні будынак, які заўсёды закрываў яму від на горад і глядзеў сумнымі цёмнымі вачыма вокнаў, знік. На яго месцы перад ім раскінулася велізарная пустыня. На пярэднім плане выразна бачыліся абрысы асобных камянёў, але іх цені ўдалечыні зліваліся ў роўную паверхню — каменную скуру, як пахавальны покрыў на гарадскіх пагорках і ўпадзінах. Menzel стаяў каля акна і не мог зразумець карціну. Спрабаваў знайсці заканамернасць у разбурэнні, безнадзейна скіроўваючы вочы да няроўнасцяў амаль дасканалай пустыні, спадзеючыся заўсёды знайсці кропку — рухомую кропку. Раптам балюча зразумеў, што шукае: людзей, тых, хто выжыў, хоць кагосьці з многіх жыхароў горада. Шырока адчыніў прыадчыненае акно, нахіліўся як мог і ўбачыў некалькіх супрацоўнікаў сваёй фірмы, якія пачыналі прыбіраць руіны і камяні. Газон перад будынкам быў пахаваны пад лавінай камянёў, апрача паўметра зеляніны, які супрацоўнікі ўжо адкапалі. Ён гэтак моцна ўшчыпнуў сябе за руку, што ўскрыкнуў. Глядзеў на занятых калег і думаў пра задачы, якія чакалі ў канторы, справы, што трэба будзе складаць і збіраць, і немагчымасць паразумецца з іншым службоўцам.
Menzel прачнуўся ад рыўка і быў рады, што ўцёк з імгненнага сну. Неяк быў шчаслівы, што не быў уратаваны: гэта толькі сон, і не было кары, ад якой яго маглі б вызваліць. Ён вярнуўся да працы...
Kassandrakomplex — Комплекс Касандры
Menzel хацеў проста ісці далей, але чалавек спытаў, ці задаволены ён сваім жыццём. Menzel паціснуў плячыма і добраахвотна ўзяў лісток, які чалавек вельмі хутка і ўмела ўклаў яму ў руку. Menzel кіўнуў і зноў паскорыў крок: з гэтым днём было скончана, і ён хацеў толькі дабрацца да карчмы, а потым у ложак. Аднак не мог утрымацца, каб не выняць цяпер ужо складзены лісток з кішэні і, калі чалавек больш яго не бачыў, прачытаць напісанае:
Маніфест.
Можа пачацца вайна. Не такая, якую мы ведаем з газет і тэлевізіі і якую навучыліся выключаць. Гэта будзе вайна слоў і ўчынкаў. Арміі займаюць пазіцыі на полі бою, складзеным з усяго, што мы ведаем.
На адным баку — тыя, хто задае простыя пытанні і атрымлівае простыя адказы. Потым яны навязваюцца не толькі ў Іраку ці Іране, але і ў канторах і настаўніцкіх, паліцэйскіх участках і прадстаўнічых сходах, канцэртных залах і бібліятэках. Чалавека, чый лёс — мець адкрыты лёс, дрэсіруюць да непазнавальнасці, да існавання як машыны. Існуючы так, ён выконвае толькі сваю функцыю. Уладары гэтага свету кідаюць у бой сябе і ўсё, што функцыянуе.
На другім баку — казка, выдумка, нешта надта складанае і няяснае. Гэта непераможнае нешта, што гарыць у чалавечай душы: розніца паміж існаваннем і функцыяй, прызначанай яму. Армія на полі бою, да якой нельга дакрануцца і чыёй адзінай зброяй, здаецца, з'яўляецца існаванне яе праўды. Яна стаіць на сваіх пагорках і чакае, каб яе растапталі палітычна, эканамічна і лагічна. Гэтая сетка мае толькі веру ў слова і разуменне. Яна не можа загінуць, пакуль чалавек — чалавек, і мусіць загінуць, калі сутыкнецца з функцыяй і ўсім, што ёй падпарадкоўваецца.
Але ёсць надзея. Простыя адказы проста няправільныя. Яшчэ існуе дух, які можа павярнуць гэтую сетку ў яе важнай нязначнасці і зразумець, як небяспека сустракаецца са светам. Што чалавек можа прадухіліць уласнае знікненне толькі калі пераўзыдзе сябе і адначасова захавае сябе. Трэцяя армія на трэцім шляху, якая становіцца на бок няяснага, беспадстаўнага чалавечага існавання, а адначасова цалкам ёсць светам і функцыяй і мусіць быць імі.
Menzel праглынуў. Глядзеў на аркуш, нібы той быў напісаны на іншай мове. На хвіліну паспрабаваў засяродзіцца, а потым здаўся. Пасля гэтага дня гэта было проста надта шмат.
Здалёк ужо бачыў вялікую асветленую шыльду сваёй звычайнай карчмы і пазнаў мэту. Зноў акуратна склаў аркуш і кінуў на вуліцу. Ён ішоў хутчэй.
5 nach 12 ist 5 vor 10 nach 12 — Пяць па дванаццатай — гэта без пяці дзесяць па дванаццатай
Menzel паглядзеў на гадзіннік і мусіў усміхнуцца. Было роўна пяць хвілін па дванаццатай, і для яго гэта быў знак. Дзень быў дзіўны, і некалькі разоў сёння яго вітала пачуццё, што спазняецца. Menzel не ведаў чаму, але раптам пачаў гучна, звонка смяяцца. Ён ледзь мог удыхнуць: прыступы смеху перамагаліся толькі перарывістымі ўдыхамі, калі смех на імгненне адпускаў. Ён смяяўся да слёз, седзячы на ложку і смеючыся з усяго — сябе, працы, думак. Быў вызвалены і крыху супакоіўся, толькі калі будзільнік паказваў дзесяць хвілін па дванаццатай. Menzel перастаў смяяцца і пачуваўся цудоўна. Раптам захацеў большага. Устаў і падышоў да вялікага люстэрка. Шчокі яшчэ былі мокрыя ад слёз, а ён, усміхаючыся, ганарліва хадзіў туды-сюды перад люстэркам.
Menzel не заўсёды быў такім высокім, як выглядаў цяпер. Толькі што, як заўважыў сам, ён выглядаў маленькім і скурчаным. Уздымаючы плечы і выстаўляючы іх наперад, выглядаў так, нібы ніколі не меў шыі. Звычайная пастава нібы крычала свету пра яго пакорлівасць. Цяпер за некалькі імгненняў гэта змянілася.
Menzel выпрастаўся і адчуў, што заўтра — дакладней сёння — увесь свет будзе яго. Ён шчыра чакаў новага дня, які можа даць крыху спакою, калі прынамсі ніхто не падыдзе надта блізка. Гэта вырашыць заўтрашні дзень. Глыбока ўдыхнуў свежае начное паветра з адчыненага акна і, некалькі разоў пацягнуўшыся, лёг. Глядзеў у столь і яшчэ раз прапусціў дзень перад вачыма. Час ад часу ўздрыгваючы ад маленькага прыступу смеху, зразумеў: жыццё настолькі бессэнсоўнае, што мае дасціпнасць.
Хіба не выглядала клоўнскім жартам тое, што Menzel пастаянна вяртаецца ў тое самае кола: у яго ўсё добра на працы, ёсць дах над галавой, але менавіта гэта ён істотна ненавідзіць? Ён быў карыкатурай карціны, а сапраўдная кульмінацыя яго гісторыі — адчуванне, што аднойчы яму будзе дастаткова каляровых пацерак.
Menzel думаў пра павышэнне, жанчыну ў аўтобусе і выбраны жыццёвы шлях. Перад усім гэтым адчуваў сябе такім маленькім, што кожная думка пра супраціў мусіла быць смешнай. Ён адчуваў, што не мае плана ўцёкаў, але мае прыгожае акно, праз якое раніцай свеціць сонца, толькі што прасеянае скрозь тоўстыя краты. Menzel павярнуўся на бок і пасур'ёзнеў. Новага пачатку не было. Усё працягвалася як заўсёды. Калі нарэшце заснуў, дзень скончыўся слязой, надта маленькай, каб выцекчы з вока; яшчэ некалькі хвілін яна блішчэла ў вейках. Menzel ужо сніў першы сон.
